Militair Hospitaal

De vroegere lagedrukkamer in Evere Noord werd in 2002 afgebroken om plaats te maken voor de NAVO-gebouwen. De NAVO verplicht niettemin haar lidstaten om de eigen piloten in een hypobare kamer te oefenen. België maakte na het slopen van de oude kamer de rekening. Iedereen naar het buitenland sturen om daar de testen te ondergaan, of een nieuwe trainingscel (kostprijs 4 miljoen euro) installeren.
Die rekening was vlug gemaakt: net voor de zomervakantie werd een nieuwe hypobare kamer ingehuldigd in het militair ziekenhuis Koningin Astrid in Brussel. Als alles volgens plan verloopt heeft ze tegen het eind van het jaar de erkenning van de Amerikaanse luchtmacht op zak en dat certificaat is nodig als België wil vermijden dat haar legerpiloten voor de lagedruktesten nog altijd naar het buitenland moeten. Andere tests, zoals de gevreesde rit in de centrifuge, blijven in Nederland plaatsvinden.

Pilootdromen
Voor de driehonderd kandidaat-piloten per jaar is een passage langs de lagedrukkamer verplicht en een slecht rapport kan tot gevolg hebben dat ze hun pilootdromen mogen opbergen.
De druktest stimuleert een snelle klim tot op een hoogte van 9.000 voet waarna de daling ingezet wordt.
Luitenant-kolonel Philip Van Strydonck, directeur van het centrum voor luchtvaartgeneeskunde: “Het stijgen vormt meestal geen probleem. Maar het dalen stelt de Eustachiusbuis, die het oor verbindt met de keel, sterk op de proef. Het trommelvlies gaat bol staan, er kunnen bloedingen optreden of – heel zelden – scheurt het trommelvlies. De kandidaat-piloten mogen de test tweemaal afleggen, want het kan gebeuren dat ze verkouden zijn bij de eerste test of dat zij de uit te voeren manœuvres niet correct begrepen hebben. Maar zodra we bij de tweede test de minste roodheid vaststellen, weten we dat er zich problemen kunnen voordoen tijdens een echte vlucht en dat zij hun opleiding moeten stopzetten.”

Concentratie
De spitstechnologie van de nieuwe lagedrukkamer wordt niet alleen ingezet om de militaire piloten te testen, maar ook om hen te trainen. Philip Van Strydonck: “Op grote hoogte spelen meerdere fysiologische factoren een rol: het gebrek aan zuurstof, de drukwijziging,… In de hypobare kamer trainen we de piloten om de tekenen van hypoxie – wanneer het lichaam te kampen krijgt met zuurstoftekort - te herkennen. Dat gebrek aan zuurstof kan leiden tot een verminderde concentratie. Het kan het geheugen aantasten en bewegingsproblemen veroorzaken. Kortom, centrale functies die voor de piloot en zijn bemanning van levensbelang zijn worden aangetast.”
Boven de ronde vensters van de testkamer zijn lange kleurbalken aangebracht want een van de symptomen is dat men kleuren niet meer herkent.
Tijdens de opleiding wordt een simulatie op 25.000 voet doorgevoerd. De piloten moeten er dan in slagen de symptomen te overwinnen, het vliegtuig te laten dalen en de zuurstoftoevoer in de cabine terug tot normale waarden te brengen. Boven de 32.000 voet volstaat het niet om opnieuw voldoende zuurstof in de cabine te pompen. De zuurstof moet dan onder druk worden ingeademd.

Om de vijf jaar
Het verraderlijke aan hypoxie is dat de symptomen vrij onvoorspelbaar zijn omdat ze variëren van persoon tot persoon. Philip Van Strydonck: “Sommige beginnen te rillen, andere hebben warmteaanvallen, raken gedesoriënteerd of gaan hyperventileren. Het hangt echt af van het individu. Daarom is de test in de hypobare kamer zo belangrijk. Zo leren ze hun eigen lichamelijke reacties kennen wanneer de cabinedruk zakt of zuurstoftekort zou optreden.”
Niet alleen de piloten passeren langs de hypobare kamer. Om de vijf jaar zien een vierhonderd ‘vliegende’ medewerkers de deur van de hypobare kamer achter zich dichtvallen: navigators, luchtvaartingenieurs, stewards, en zelfs de dokters, fotografen of journalisten die soms met legertoestellen meevliegen.
Ook wetenschappers staan aan de deur te kloppen: zij willen het effect bestuderen van een drukdaling en zuurstofgebrek op de organen van de mens. Philip Van Strydonck: “Maar ook sommige atleten komen in de kamer zitten. Een langer verblijf in de kamer zorgt ervoor dat zij meer rode bloedcellen aanmaken als reactie op het gebrek aan zuurstof, waardoor zij betere sportsprestaties kunnen neerzetten. Bergbeklimmers komen dan weer naar de hypobare kamer om hun expeditie in te korten. Hun aanpassingsperiode op grote hoogte hoeft dan niet meer zo lang te duren.”

Automatisering
De nieuwe spitstechnologie vervangt het elektromechanisch systeem dat al 40 jaar in zwang was. Het biedt het voordeel dat de procedures automatisch verlopen. Philip Van Strydonck: “Het volstaat om een knop in te drukken en uw vluchtprofiel is geselecteerd.” Alles verloopt geïnformatiseerd en gestandaardiseerd. Heel wat parameters kunnen uiteraard gewijzigd worden, zoals de druk maar ook de luchtvochtigheid, de temperatuur of de belichting. Dat biedt de mogelijkheid om een hele reeks medische studies uit te voeren door een aantal parameters te observeren zoals de bloeddruk, de polsslag, de hemoglobine in het bloed,…
Buiten de kamer zijn twee operatoren actief, terwijl twee andere binnenin blijven wanneer het maximumaantal van tien personen tijdens de test is bereikt. Bovendien houdt zich gedurende de hele test een geneesheer ter beschikking. Die moet binnen de vijf minuten kunnen interveniëren via een lokaal dat aan de hypobare kamer paalt.
Het nadeel echter van dit nieuwe systeem, zo zegt ons Philip Van Strydonck, is dat “het nog zijn kinderziektes moet doorlopen en we al enkele kleine pannes hebben meegemaakt”. Maar geen paniek, het systeem wordt nagekeken voor elk gebruik en als de elektronica het laat afweten, kan men altijd manueel optreden. Bij vergissing een gevaarlijke simulatie programmeren kan niet. Het systeem blokkeert zodra één bepaalde parameter niet overeenstemt met het ‘menselijke tolerantievermogen’. Dat tolerantievermogen wordt vooral tot aan de limieten geduwd… buiten de hypobare kamer waar de operatoren te kampen hebben met tientallen mappen vol procedures die opgelegd zijn door de NAVO.